Thiên kiến kẻ tồn tại trong thương mại điện tử

Bài viết có gắn link tiếp thị liên kết (affiliate) Shopee tới những món mình đã mua. Nếu bạn mua qua link, mình có thể nhận một khoản hoa hồng nhỏ — giá với bạn không đổi.

Bài viết được Trà Bô chia sẻ lần đầu trên Facebook ngày 23/2/2025.

Thiên kiến kẻ tồn tại trong TMĐT

Survivorship Bias/Thiên kiến kẻ tồn tại là gì?

Tóm tắt thì nó là một loại sai lầm trong logic mà mọi người thường mắc phải khi chỉ xem xét những thứ tồn tại hoặc còn lại sau một loại các sự kiện, mà quên đi những thứ đã biến mất.

Có thể hiểu đơn giản hơn là thiên kiến kẻ tồn tại xảy ra khi chúng ta chỉ xem xét những thành công, thành tựu mà không xem xét đến những điều thất bại.

Trong Thương mại điện tử nó cũng được thể hiện rất nhiều qua (4) góc nhìn sau:

(1) Shop top ngành A,B,C quá tốt là vì ……

(2) Sản phẩm Top D,E,F bán chạy là vì …..

(3) Sản phẩm Bluff Vạn đơn G,H,J có chết đâu vẫn bán tốt kia

(4) Shop TQ bán kinh quá chắc sắp tới seller Việt Nam ra đê hết

(1) Câu chuyện case study của 1 shop thành công luôn là đề tài hấp dẫn và mình cũng hay chia sẻ. Ví dụ: (A) Shop Thời trang nam PL bùng nổ kênh tiktok và doanh số cả shopee và tiktok cháy khét lẹt và rồi sau đó rất nhiều người nghĩ rằng làm thời trang là phải xây kênh tiktok như vậy. Rồi (B) 1 thương hiệu thời trang có tiếng đang tụt số cũng liên hệ để xây kênh tương tự shop A nhưng cho nữ nhưng flop, và không phải chỉ 1 (B) mà hàng trăm hàng ngàn các thương hiệu khác fail khi làm tiktok …..

Hay mình cũng hay chia sẻ case study OEM các sản phẩm bên mình như ổ cắm, máy in, đồng hồ bán shopee.. Và bây giờ vẫn bán tốt. Nhưng cũng có hàng trăm bên làm OEM các sản phẩm tương tự mình lại toang. Và không cứ là OEM sẽ thành công, đơn giản OEM chỉ là 1 phần nhỏ trong đó.

(2) Sản phẩm Top bán chạy là vì booking bạn này bạn kia, hay là vì giá rẻ giá đắt, là vì làm thương hiệu hay là đúng thời điểm. Có rất nhiều yếu tố, tuy nhiên đôi khi ta chỉ nhìn vào 1 yếu tố duy nhất mà ta thấy. Ví dụ mình có sản phẩm ổ cắm điện và trong lúc bán hàng mình rất hay booking bạn KOL T1,T2,T3 và sau đó có một nhãn hàng khác có sp tương tự cũng booking tất cả những bạn KOL T1,T2,T3 nhưng flop nặng luôn và mình cũng ko biết tại sao có thể timing khác, độ mới khác.

Ví dụ nữa là năm 2020, lúc mình làm ảnh bìa sản phẩm có icon Hỏa tốc 2h, shop chính hãng, đổi trả 7 ngày …. và cũng rất nhiều shop top làm như vậy …. sau này thì các sp top ngành có rất nhiều bên có những icon đó -> Và mọi người cứ thấy thế nghĩ là nó tốt nên làm theo … Tuy nhiên sau khi test thử nghiệm bây giờ hầu như giờ tất cả sp bên mình đều dỡ hết mấy cái đó ra. Vì 2020 nó là chuyên nghiệp nổi bật còn bây h nó lại là rối mắt không chú tâm đc vào lợi điểm chính

Tuy nhiên, không phải ai cũng tự nhận ra làm thế nào mà tốt cả chỉ là Thấy và Theo

(3) Sản phẩm Bluff Vạn đơn G,H,J có chết đâu vẫn bán tốt kia search vẫn lên Top. Cái này chắc rất nhiều người nghĩ như vậy. Trước đây khoảng 1,5 năm, mình có lưu file data link của gần 50 sản phẩm cũng ngành hàng mình bluff đơn và gần đây check lại thì toang hết chỉ còn 1 link sống.

Rõ ràng mình hiện tại search thì vẫn ra hàng nghìn sp bluff đơn lên top nhưng nếu nhìn vào số lượng sản phẩm bị xóa thì chắc chúng ta sẽ thấy được việc là có nên đầu tư vào cách làm đó không.

(4) Shop TQ bán kinh quá chắc sắp tới seller Việt Nam ra đê hết.

Gần đây rất nhiều bạn chia sẻ với mình như vậy. Các shop lớn như Lovito, Perfectdiary, Focallure nhìn vào thấy 3 triệu review cũng khiếp.

Đúng là các shop này rất tốt, tuy nhiên mình cũng biết rất nhiều shop TQ toang bán lỗ quá phải đóng shop. Và đúng mình có check số liệu của vài bên Crawl data thì doanh số hàng nước ngoài tại VN trong vài năm qua tăng từ 6-8%. Tương lai có thể tới 10% nhưng việc xâm chiếm toang hết seller VN chắc cũng không thế trong thời gian gần 5-7 năm được.

Vậy làm thế nào để chúng ta không bị Thiên kiến kẻ tồn tại khi nhận định một vấn đề nào đó?

1. Tự trau dồi kiến thức nền tảng để nhìn nhận được một sự vật, sự kiện, hiện tượng được thấu đáo hơn chứ ko chỉ bề ngoài

2. Ngoài việc thích nhìn sự thành công nên tìm hiểu các case thất bại, (Cái này thì khó nhìn) chúng ta cần ghi chép. Ví dụ như mình có list của 50 link sản phẩm bluff chẳng hạn

3. Trải nghiệm đủ dài, đủ nhiều. Không thể nào giải thích cho mội người mới làm sàn rằng 2,3,4 năm trước bạn làm thế này thế kia. Hồi xưa mình thế nọ thế chai. Có những lúc Fb ads giải quyết mọi vấn đề. Có những lúc xây kênh Tiktok giải quyết được mọi vấn đề. Có những lúc livestream là thuốc tiên .. Và Chạy quảng cáo cũng vậy.

Nếu không ở thời gian ấy, địa điểm ấy, sản phẩm ấy chúng ta không thể nhìn rõ được tại sao lại thành công hay thất bại.

4. Cuối cùng thì đừng FOMO >> Cái này khó>> ai mà chả thích nhìn vào thành công mà làm theo. Nhưng theo mình thì nhìn vào Hành Trình sẽ tốt hơn nhìn vào Kết Quả và cố gắng dựa vào kiến thức, kinh nghiệm, trải nghiệm của chính mình để nhận định và tự tìm ra cho mình một con đường phù hợp nhất.

Chả tin bố con thằng nào, kể cả mình ^^

Thân ái và quyết thắng

Repost 22/2/2024

#SPF82

Bài gốc trên Facebook: xem tại đây