Tôi không lười, tôi chỉ tiêu xài quá sớm cuộc đời mình: Chuyện nghiện dopamine

Bài viết có gắn link tiếp thị liên kết (affiliate) Shopee tới những món mình đã mua. Nếu bạn mua qua link, mình có thể nhận một khoản hoa hồng nhỏ — giá với bạn không đổi.

Bài viết được Trà Bô chia sẻ lần đầu trên Facebook ngày 7/1/2026.

Tôi không lười. Tôi chỉ đã tiêu xài quá sớm cuộc đời của mình.

Có một giai đoạn trong đời, tôi gần như không thể làm nổi một việc gì quá ba mươi phút. Ngồi trước máy tính, tay tôi tự động với lấy điện thoại. Đang đọc một đoạn dài, trong người bắt đầu bứt rứt, khó chịu, như thể có thứ gì đó thôi thúc phải thoát ra ngay lập tức. Tôi mở TikTok với ý nghĩ “xem một chút thôi”, rồi khi ngẩng lên, bốn mươi phút đã trôi qua lúc nào không hay.

Tôi không cần ai nhắc. Bản thân tôi cũng đủ tỉnh táo để nhận ra mình đang có vấn đề. Tôi từng làm việc với cường độ cao, từng chạy dự án, từng đi nhiều nơi, từng rất tập trung nghiên cứu cho ra rất nhiều sản phẩm bùng nổ. Nhưng càng về sau, tôi càng mất khả năng ngồi yên. Lúc đó, cách giải thích đơn giản và nhanh nhất tôi tự gán cho mình là: chắc mình lười thật rồi.

Chỉ đến khi đã đi qua đủ nhiều giai đoạn của đời sống, tôi mới hiểu ra rằng vấn đề không nằm ở sự lười biếng. Vấn đề nằm ở chỗ tôi đã tiêu xài quá sớm những trải nghiệm đáng ra phải đến sau, khiến cảm xúc bị bào mòn trước khi kịp chín.

Hồi nhỏ, bố mẹ tôi hay nói rằng tiền mừng tuổi sẽ được giữ hộ, đến khi lớn lên rồi tiêu cho đúng. Nghe thì có vẻ vô lý, nhưng câu nói ấy lại gieo vào tôi một cảm giác rất đặc biệt: lớn lên chắc sẽ hay lắm, sẽ có những thứ phải chờ, phải đủ tuổi, đủ điều kiện mới được tận hưởng. Ngày xưa, muốn chơi game phải ra quán, muốn xem phim phải chờ băng đĩa, muốn đi xa phải đợi lớn, có tiền, có thời gian và lý do rõ ràng. Còn bây giờ, gần như mọi thứ đều đến ngay lập tức chỉ với một chiếc điện thoại.

Chúng ta có cảm giác chiến thắng rất nhanh, có sự công nhận rất nhanh, có kích thích rất nhanh, và cũng có cả sự trốn tránh rất nhanh. Tôi gặp không ít người mới ngoài hai mươi, nhưng cách họ nói về cuộc sống lại giống như những người đã sống xong một vòng đời. Họ không thiếu thông tin, không thiếu trải nghiệm bề mặt, mà thiếu những thứ cần thời gian để lắng xuống và chín lên. Cũng giống như việc xem phim, khi đã xem trước một bản mờ, nát và đầy spoiler, đến lúc xem bản đẹp hơn, ta không còn cảm giác mong chờ nữa.

Có một sự thật khá trớ trêu mà chính tôi từng trải qua. Tôi từng làm nội dung, viết bài dài, xây sản phẩm, kể câu chuyện hành trình. Nhưng có lúc, tôi lại không đọc nổi một bài viết dài của người khác. Tôi đọc được vài đoạn thì tay bắt đầu muốn chuyển ứng dụng, đầu muốn tua nhanh, người muốn đứng dậy làm việc khác. Khi đó tôi không hiểu vì sao não mình lại trở nên như vậy. Sau này mới nhận ra, sự chú ý của tôi đã bị chia nhỏ quá lâu.

Mỗi ngày tôi liên tục kiểm tra số liệu, trả lời tin nhắn, theo dõi xu hướng, so sánh bản thân với người khác, nhìn những cuộc đời được trình bày rất “đã” trên màn hình. Não tôi quen với kích thích nhanh, nên những thứ chậm, sâu, cần ngồi yên bắt đầu trở nên khó chịu. Không phải vì chúng dở, mà vì tôi không còn đủ kiên nhẫn để ở lại với chúng.

Bước ngoặt của tôi không đến từ việc cố gắng nhiều hơn hay ép mình kỷ luật hơn. Tôi cũng không bắt đầu bằng việc đặt mục tiêu đọc sách mỗi ngày. Tôi bắt đầu rất nhỏ. Tôi chỉ ép mình nghe trọn vẹn một video/ podcast khoảng hai mươi phút, không tua, không vừa nghe vừa làm việc khác. Lúc đầu, cảm giác khó chịu xuất hiện liên tục. Não tôi cứ thúc giục phải đổi sang thứ khác, phải tìm cảm giác mới. Nhưng tôi không đổi.

Sau vài tuần, tôi nhận ra mình có thể ngồi yên lâu hơn. Sau vài tháng, tôi đọc lại được sách. Và quan trọng hơn, tôi bắt đầu nghe lại được dòng suy nghĩ của chính mình. Não bộ cũng giống như cơ bắp. Bỏ hoang quá lâu thì yếu đi. Muốn khỏe lại, không thể bằng cách gồng lên đột ngột.

Có một lần tôi thử bỏ điện thoại xuống và sống thật với nhịp đời xung quanh. Kết quả là tôi hoảng. Tôi nhận ra mình không có nhiều người để nói chuyện, không có nhiều thứ vui ngay lập tức, và cuộc sống bình thường đến mức đáng sợ. Lúc đó tôi mới hiểu vì sao điện thoại lại khó bỏ đến vậy. Không phải vì nó vui, mà vì nó giúp ta không phải đối diện với sự trống rỗng của chính mình.

Áp lực càng lớn, ta càng muốn lướt. Việc càng khó, ta càng muốn trốn. Mỗi lần lướt xong, đầu óc nhẹ đi một chút, nhưng bên trong lại rỗng hơn một chút. Và rồi vòng lặp ấy tiếp tục.

Tôi từng rất sợ những khoảnh khắc không làm gì, không giải trí, không bận rộn. Nhưng sau này tôi hiểu rằng con người chỉ thật sự suy nghĩ khi họ thấy khó chịu. Chỉ khi dám hỏi vì sao mình bận mà không tiến, vì sao làm nhiều mà vẫn trống, thì sự thay đổi mới bắt đầu. Những câu hỏi đó không dễ chịu, nhưng chúng thật.

Khi rời Hà Nội vào Nha Trang, nhịp sống của tôi chậm lại. Ít ồn ào hơn, ít so sánh hơn, ít cảm giác phải chứng minh hơn. Tôi có nhiều khoảng thời gian để ngồi nhìn biển, uống cà phê mà không làm gì, nghĩ về những điều trước đây mình thường bỏ qua. Tôi nhận ra rằng cuộc sống không cần lúc nào cũng cao trào. Nó cần đủ thời gian để chín. Giống như trồng cây, không thể ngày nào cũng đào lên xem rễ.

Tôi không viết những dòng này để khuyên bạn phải chăm chỉ hơn, thành công hơn hay bỏ hết giải trí. Nếu bạn thấy mình sống như vậy ổn rồi, thì không ai có quyền kéo bạn dậy. Nhưng nếu có lúc bạn cảm thấy mệt, trống và trôi, thì có thể không phải vì bạn kém, mà vì bạn đã dùng hết những cảm xúc mạnh nhất của đời mình quá sớm.

Làm chậm lại không phải là thụt lùi. Buồn chán không phải là thất bại. Trống rỗng đôi khi chỉ là dấu hiệu cho thấy bạn đang bước sang một tầng nhận thức khác. Và nếu bạn đọc được đến đây, có lẽ bạn cũng giống tôi của vài năm trước: không muốn sống mãi trong một vòng lặp, nhưng cũng chưa biết bắt đầu từ đâu. Không sao cả. Chỉ cần đặt điện thoại xuống lâu hơn một chút. Thế là đủ để bắt đầu rồi.

Thời gian sử dụng điện thoại của bạn hôm qua là bao nhiêu ? nếu hơn 2 tiếng có lẽ là quá nhiều rồi đó .

Bài gốc trên Facebook: xem tại đây